Cursos fluviais de Galicia: o Masma

Nace na Serra do Xistral, a 900 metros de altitude, e desemboca ó mar Cantábrico na ría de Foz. No seu nacemento, este curso fluvial é coñecido co nome de Pedrido e é a partir da súa unión co Valiñadares cando pasa a chamarse Masma. Ademais do Valiñadares, algúns dos seus principais afluentes son o Figueiras, o Couboeira, o Oirán ou o Batán.

Parte do curso baixo do río e a súa desembocadura forman parte da Zona de Especial Protección dos Valores Naturais (ZPVN) Ría de Foz e conta, ademais, con outras figuras de protección como Zona de Especial Protección para as Aves (ZEPA) e Lugar de Importancia Comunitaria (LIC). O esteiro formado polo Masma e os meandros de parte do seu curso baixo albergan interesantes poboacións de aves acuáticas, principalmente limícolas.

As especies con presenza nas súas augas son a troita, o salmón, o reo, a lamprea, a anguía e a solla. Nos últimos anos, a poboación de anguía descendeu de forma notable como consecuencia das verteduras, da sobrepesca e da proliferación de cormoráns, debido ó valor de protección da zona, que poñen en perigo a sostibilidade do río. O Masma conta con tres importantes coutos de Salmón; o lote 1 de Celeiro, o lote 2 e o lote 3 (sendo o único río galego que está estruturado por lotes), e con dous de troita; o de Mondoñedo e o de Lourenzá. Ademais, o lote 3 converteuse nos últimos anos nun dos destinos favoritos para a pesca de reo a mosca.

No capítulo de riscos ambientais cabe destacar as verteduras de tipo residual de vivendas e pequenos núcleos de pobación con escaso saneamento, como o caso do concello de Foz que verte directamente as súas augas residuais ó río á altura do porto deportivo. Ademais, con motivo da construción de novas infraestruturas na zona, o pasado ano produciuse unha vertedura de refugallos ás augas do Masma que as volveron turbias e enlodadas, coas consecuencias que delo derivan para a biodiversidade. Outro problema, sobre todo no curso baixo e nas súas marxes, son as actividades humanas de construción e obras civís (que derivan na alteración de correntes mariñas que afectan gravemente á “foz” do Masma, e ás praias cercanas, provocando a desaparición dalgunha delas) ou a colonización das súas ribeiras polas plantacións masivas de eucalipto até convertirse no único aproveitamento forestal en miles de hectáreas.

Ver: no curso alto do río son paradas obrigatorias a Serra do Xistral, reserva natural protexida dun gran valor paisaxístico e ecolóxico, e a vila de Mondoñedo, onde destacan a súa catedral ou o seminario. Ademais, neste mesmo concello hai espazos naturais moi interesantes como a área recreativa da Fervenza, con fermosos saltos de auga e piscinas fluviais, ou a Cova do Rei Cintolo. Xa na súa desembocadura, a ría de Foz (incluida na rede galega de espazos protexidos) é outra das nosas recomendacións, xunto coa visita a esta vila e a algúns dos seu lugares máis emblemáticos, como a Basílica de San Martiño, o castro de Fazouro ou os restos da fortaleza da Frouxeira, e ás fermosas praias deste tramo da costa lucense, tanto no concello de Foz como no de Barreiros.

Chegar: a estrada N-634, dende Santiago de Compostela, é a mellor opción para chegar ata os concellos que rega o Masma e a súa desembocadura.

Comer: os peixes de río e de mar, os mariscos, a carne de porco e os seus derivados son algúns dos produtos máis representativos dos concellos das ribeiras do Masma. Os produtos da horta, como as fabas de Lourenzá ou os grelos do concello de Abadín, e postres tan famosos como a tarta de Mondoñedo completan a oferta gastronómica da zona.

Aloxamento: as numerosas casas de turismo rural que existen nos concellos polos que transcorre este río, especialmente os da súa desembocadura, son a mellor opción para facer noite na zona.